Arsenał Muzeum Książąt Czartoryskich

Galerie:
Galeria Sztuki Starożytnej
Pamiątki z dziejów Polski od XIV - XVIII w.
Galeria Malarstwa Zachodnioeuropejskiego
Zbrojownia
Pamiątki Puławskie
Galeria Europejskiego Rzemiosła Artystycznego
Wystawy czasowe
Początki tego najstarszego w Polsce muzeum wiążą się Puławami i osobą księżnej Izabeli Czartoryskiej, która kierując się zamiarem ocalenia pamiątek ojczystych przed grabieżą bądź zniszczeniem, zaczęła ściągać je do Puław z wielu miejsc (m.in. z Wawelu). Wspierana w swych działaniach przez licznych ofiarodawców zdołała w krótkim czasie zgromadzić pokaźny zbiór poloników, a także, cennych reliktów europejskiej historii i kultury.

W celu pomieszczenia zbiorów zleciła Izabela Czartoryska zbudować w parku puławskim dwa pierwsze w Polsce budynki muzealne: Świątynię Sybilli i Dom Gotycki. Zaprojektował je wybitny architekt Chrystian Piotr Aigner.

Dewizą muzeum puławskiego był umieszczony nad wejściem do Świątyni Sybilli napis: PRZESZŁOŚĆ PRZYSZŁOŚCI wyrażający nadzieję, że skupione w Puławach pamiątki przetrwają czasy niewoli i przejdą kiedyś w ręce wolnych Polaków.

W Świątyni Sybilli (otwartej w r. 1801) znalazły miejsce przede wszystkim relikwie i pamiątki po królach polskich, hetmanach i współczesnych bohaterach walk wyzwoleńczych.

W Domu Gotyckim (otwartym w 1809 r.) umieszczono osobliwą, sentymentalno - romantyczną kolekcję przedmiotów i obrazów przypominających wybitne osobistości europejskie (m.in. Petrarkę, Szekspira, Jana Jakuba Rousseau, Woltera, Napoleona). Znalazły się tam arcydzieła sztuki: obrazy Leonarda da Vinci, Rafaela, Rembrandta.

Okres świetności Puław, których patriotyczny program odegrał znaczącą rolę w podtrzymaniu narodowej świadomości i budzeniu wolnościowych dążeń, dobiegł kresu w dniach zakończonego klęską powstania listopadowego. Adam Jerzy Czartoryski, syn Izabeli, piastujący urząd prezesa powstańczego Rządu Narodowego został skazany przez cara zaocznie na karę śmierci, a majątek Czartoryskich uległ konfiskacie. Zbiory zostały jednak uratowane. Najpierw przewieziono je do Sieniawy, a z czasem w większej części trafiły do Paryża, gdzie od 1849 r. przechowywano je w pałacu Hôtel Lambert na wyspie św. Ludwika, będącym wygnańczą siedzibą Czartoryskich i zarazem centrum polskiego życia emigracyjnego. Za sprawą wnuka Izabeli, Władysława Czartoryskiego, kolekcja uległa w tym czasie znacznemu powiększeniu poprzez systematyczne i oparte na znawstwie sztuki zakupy. Trafiły w tym okresie do zbiorów m.in. zabytki egipskie, greckie i rzymskie, zespoły średniowiecznych wyrobów z emalii i kości słoniowej, średniowieczne i wczesnorenesansowe obrazy szkół włoskich i niderlandzkich, włoska majolika i szkło, miśnieńska porcelana, renesansowe i barokowe srebra; kolekcja Czartoryskich zyskała dzięki tym nabytkom najwyższą artystyczną rangę. Z czasem podjęto decyzję o przeniesieniu zbiorów na powrót do Polski, by zgodnie z zamierzeniami Izabeli Czartoryskiej i wolą Adama Jerzego, służyły narodowi. Na siedzibę zbiorów obrano Kraków, którego władze ofiarowały na cele muzealne budynek starego Arsenału Miejskiego. Zakupiono nadto trzy kamienice i część dawnego klasztoru oo. Pijarów. Po adaptacji tych budynków, opracowanej przez francuskiego architekta Gabriela Ouradou, a realizowanej przez wiele lat, stworzony został zespół architektoniczny, składający się z trzech części: Pałacu, tzw. Klasztorka i Arsenału, połączonych ze sobą malowniczymi pomostami. Jako pierwszy otwarty został Klasztorek, którego data poświęcenia - rok 1876 - uważana jest za datę otwierającą nowy okres w historii muzeum, zwanego odtąd Muzeum Książąt Czartoryskich. Urządzanie ekspozycji w Pałacu ciągnęło się aż po koniec lat 90. XIX wieku i było związane z wykonaniem stosownego sprzętu wystawienniczego w postaci solidnych dębowych szaf, gablot, postumentów i półek, które stanowią dzisiaj wyjątkowo jednolity zespół, pozwalający na zachowanie w obecnej ekspozycji specyficznego klimatu dziewiętnastowiecznego wnętrza muzealnego.

W czasie II wojny światowej muzeum doznało ciężkich strat - hitlerowcy zagrabili najcenniejsze obiekty - m.in. obrazy Leonarda da Vinci, Rafaela i Rembrandta. Bezpowrotnie zaginęły w czasie wojny zespoły złotej biżuterii i numizmatów antycznych, szereg tkanin i obrazów, pośród których znalazł się „Portret nieznanego młodzieńca” Rafaela.

W 1950 r. muzeum zostało włączone do krakowskiego Muzeum Narodowego, jako jeden z jego oddziałów pod nazwą Zbiory Czartoryskich. W 1962 r. zbiory biblioteczne zajmujące dotychczas Arsenał zostały przeniesione do nowego budynku przy ul. Św. Marka 17.

Zbiory Muzeum Książąt Czartoryskich składają się obecnie z pięciu działów:

Dział XI - Sztuki Starożytnej
Dział XII - Malarstwa Europejskiego
Dział XIII - Europejskiego Rzemiosła Artystycznego
Dział XIV - „Zbrojownia”
Dział XV - Gabinet Graficzny Czartoryskich

W 1991 roku Adam Karol Czartoryski utworzył Fundację Książąt Czartoryskich przy Muzeum Narodowym w Krakowie, która przejęła zbiory Muzeum i Biblioteki Książąt Czartoryskich oraz budynki Muzeum.

województwo: małopolskie
miasto: Kraków
ulica: Pijarska
Nr domu: 8
strona www: http://www.muzeum. krakow.pl
e-mail:biuro@fundacja-czartoryskich.krakow.pl
tel: (012) 422 55 66, 292
fax: (012) 422 61 37, 292
numer referencyjny: 16059